เค เคง्เคฏाเคฏ 3: เคญाเคฐเคค เคी เคเคฒเคตाเคฏु - (Climates of India)
เคญाเค 1: 10 เคฌเคนुเคตिเคเคฒ्เคชीเคฏ เคช्เคฐเคถ्เคจ (10 MCQs)
1. เคตाเคฏुเคฎंเคกเคฒ เคी เค เคฒ्เคชเคाเคฒिเค เคธ्เคฅिเคคि (เคंเคे-เคฆเคฐ-เคंเคे) เคो เค्เคฏा เคเคนเคคे เคนैं? (What is the short-term state of the atmosphere called?)
(A) เคเคฒเคตाเคฏु (Climate)
(B) เคฎौเคธเคฎ (Weather)
(C) เคฎाเคจเคธूเคจ (Monsoon)
(D) เคคाเคชเคฎाเคจ (Temperature)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฎौเคธเคฎ (Weather)
2. 'เคฎाเคจเคธूเคจ' เคถเคฌ्เคฆ เคी เคเคค्เคชเคค्เคคि เคिเคธ เค เคฐเคฌी เคถเคฌ्เคฆ เคธे เคนुเค เคนै? (The word 'Monsoon' is derived from which Arabic word?)
(A) เคฎौเคธเคฎ (Mausim)
(B) เคชเคตเคจ (Pawan)
(C) เคฌाเคฐिเคถ (Barish)
(D) เคเคคु (Ritu)
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคฎौเคธเคฎ (Mausim)
3. เคญाเคฐเคค เคฎें เคธเคฐ्เคฆिเคฏों เคฎें เคเคค्เคคเคฐ-เคชเคถ्เคिเคฎ เคญाเค เคฎें เคตเคฐ्เคทा เคा เคฎुเค्เคฏ เคाเคฐเคฃ เค्เคฏा เคนै? (What is the main cause of rainfall in North-West India during winters?)
(A) เคฒू (Loo)
(B) เคฆเค्เคทिเคฃ-เคชเคถ्เคिเคฎ เคฎाเคจเคธूเคจ (South-West Monsoon)
(C) เคชเคถ्เคिเคฎी เคตिเค्เคทोเคญ (Western Disturbance)
(D) เคเค्เคฐเคตाเคค (Cyclone)
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคชเคถ्เคिเคฎी เคตिเค्เคทोเคญ (Western Disturbance)
4. เคธเคฎुเคฆ्เคฐ เคธे เคฆूเคฐी เคฌเฅเคจे เคชเคฐ เคคाเคชเคฎाเคจ เคฎें เคเคจे เคตाเคฒे เคฌเคฆเคฒाเคต เคो เค्เคฏा เคเคนเคคे เคนैं? (What is the variation in temperature as distance from the sea increases called?)
(A) เคธเคฎเคाเคฐी เคช्เคฐเคญाเคต (Moderating effect)
(B) เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชीเคฏเคคा (Continentality)
(C) เค्เคฒोเคฌเคฒ เคตाเคฐ्เคฎिंเค (Global Warming)
(D) เคตाเคฏुเคฆाเคฌ (Air Pressure)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชीเคฏเคคा (Continentality)
5. เคเคฐ्เคฎिเคฏों เคฎें เคเคค्เคคเคฐ เคญाเคฐเคค เคे เคฎैเคฆाเคจों เคฎें เคเคฒเคจे เคตाเคฒी เคเคฐ्เคฎ เคเคฐ เคถुเคท्เค เคชเคตเคจें เคเคนเคฒाเคคी เคนैं: (Hot and dry winds blowing in the plains of North India during summers are called:)
(A) เคฎाเคจเคธूเคจ (Monsoon)
(B) เคाเคฒ เคฌैเคธाเคी (Kaal Baisakhi)
(C) เคฒू (Loo)
(D) เคต्เคฏाเคชाเคฐिเค เคชเคตเคจें (Trade winds)
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคฒू (Loo)
6. เคญाเคฐเคค เคा เคौเคจ เคธा เคฐाเค्เคฏ 'เคฒौเคเคคे เคนुเค เคฎाเคจเคธूเคจ' เคธे เคธเคฌเคธे เค เคงिเค เคตเคฐ्เคทा เคช्เคฐाเคช्เคค เคเคฐเคคा เคนै? (Which state in India receives maximum rainfall from the 'Retreating Monsoon'?)
(A) เคฐाเคเคธ्เคฅाเคจ (Rajasthan)
(B) เคคเคฎिเคฒเคจाเคกु (Tamil Nadu)
(C) เคชंเคाเคฌ (Punjab)
(D) เค เคธเคฎ (Assam)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคคเคฎिเคฒเคจाเคกु (Tamil Nadu)
7. เคँเคाเค เคฌเฅเคจे เคชเคฐ เคคाเคชเคฎाเคจ เคชเคฐ เค्เคฏा เคช्เคฐเคญाเคต เคชเฅเคคा เคนै? (What is the effect on temperature as altitude increases?)
(A) เคคाเคชเคฎाเคจ เคฌเฅเคคा เคนै (Temperature increases)
(B) เคोเค เคฌเคฆเคฒाเคต เคจเคนीं เคนोเคคा (No change)
(C) เคคाเคชเคฎाเคจ เคเคเคคा เคนै (Temperature decreases)
(D) เคนเคตा เคฐुเค เคाเคคी เคนै (Wind stops)
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคคाเคชเคฎाเคจ เคเคเคคा เคนै (Temperature decreases)
8. 'เคเคฒ เคจीเคจो' เคा เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฎाเคจเคธूเคจ เคชเคฐ เค्เคฏा เค เคธเคฐ เคนोเคคा เคนै? (What is the effect of 'El Niรฑo' on the Indian monsoon?)
(A) เคฌเคนुเคค เค เคงिเค เคตเคฐ्เคทा (Very heavy rainfall)
(B) เคตเคฐ्เคทा เคฎें เคเคฎी เคฏा เคธूเคा (Deficient rain or drought)
(C) เคोเค เคช्เคฐเคญाเคต เคจเคนीं (No effect)
(D) เคेเคตเคฒ เคฌเคฐ्เคซเคฌाเคฐी (Only snowfall)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคตเคฐ्เคทा เคฎें เคเคฎी เคฏा เคธूเคा (Deficient rain or drought)
9. เคเคจเคฎें เคธे เคौเคจ เคธी เคैเคธ 'เค्เคฒोเคฌเคฒ เคตाเคฐ्เคฎिंเค' เคे เคฒिเค เคिเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐ เคนै? (Which of these gases is responsible for Global Warming?)
(A) เคเค्เคธीเคเคจ (Oxygen)
(B) เคจाเคเค्เคฐोเคเคจ (Nitrogen)
(C) เคाเคฐ्เคฌเคจ เคกाเคเคเค्เคธाเคเคก (Carbon Dioxide)
(D) เคนाเคเคก्เคฐोเคเคจ (Hydrogen)
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคाเคฐ्เคฌเคจ เคกाเคเคเค्เคธाเคเคก (Carbon Dioxide)
10. เคญाเคฐเคค เคฎें เคฎाเคจเคธूเคจ เคा เคเคเคฎเคจ เคธाเคฎाเคจ्เคฏเคคः เคिเคธ เคฎเคนीเคจे เคฎें เคนोเคคा เคนै? (In which month does the monsoon usually arrive in India?)
(A) เค เคช्เคฐैเคฒ (April)
(B) เคूเคจ (June)
(C) เค เคเคธ्เคค (August)
(D) เค เค्เคूเคฌเคฐ (October)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคूเคจ (June)
เคญाเค 2: เคฒเคु เคเคค्เคคเคฐीเคฏ เคช्เคฐเคถ्เคจ (4 Short Questions)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคฎौเคธเคฎ เคเคฐ เคเคฒเคตाเคฏु เคฎें เคฎुเค्เคฏ เค ंเคคเคฐ เค्เคฏा เคนै? (What is the main difference between weather and climate?)
เคเคค्เคคเคฐ: เคฎौเคธเคฎ เคตाเคฏुเคฎंเคกเคฒ เคी เคตเคน เคธ्เคฅिเคคि เคนै เคिเคธे เคนเคฎ เคนเคฐ เคंเคे เคฏा เคฆिเคจ เคฎें เค เคจुเคญเคต เคเคฐเคคे เคนैं (เคैเคธे- เคงूเคช เคฏा เคฌाเคฐिเคถ)। เคเคฒเคตाเคฏु เคिเคธी เคฌเฅे เค्เคทेเคค्เคฐ เคฎें เคเคฎ เคธे เคเคฎ 30-35 เคตเคฐ्เคทों เคे เคฎौเคธเคฎ เคा เคเคธเคค เคชैเคเคฐ्เคจ เคนै।
(Weather is what we experience daily or hourly, while Climate is the average weather pattern of a large region over a long period, at least 30-35 years.)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคญाเคฐเคค เคे เคฒिเค เคฎाเคจเคธूเคจ เค्เคฏों เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคนै? (Why is Monsoon important for India?)
เคเคค्เคคเคฐ: เคญाเคฐเคค เคी เคृเคทि เคเคฐ เค เคฐ्เคฅเคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคฎाเคจเคธूเคจ เคชเคฐ เคจिเคฐ्เคญเคฐ เคนै เค्เคฏोंเคि เคฆेเคถ เคी เค เคงिเคांเคถ เคตเคฐ्เคทा เคฎाเคจเคธूเคจ เคชเคตเคจों เคธे เคนी เคนोเคคी เคนै। เคฏเคน เคเคฒ เคธ्เคคเคฐ เคो เคฌเคจाเค เคฐเคเคจे เคเคฐ เคซเคธเคฒों เคे เคฒिเค เค เคจिเคตाเคฐ्เคฏ เคนै।
(Monsoon is vital for India's agriculture and economy as most of the country's rainfall comes from monsoon winds, which is essential for crops and maintaining water levels.)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคธเคฎुเคฆ्เคฐ เคा เคชाเคธ เคे เคเคฒाเคों เคी เคเคฒเคตाเคฏु เคชเคฐ เค्เคฏा เคช्เคฐเคญाเคต เคชเฅเคคा เคนै? (What is the effect of the sea on the climate of nearby areas?)
เคเคค्เคคเคฐ: เคธเคฎुเคฆ्เคฐ เคे เคชाเคธ เคธ्เคฅिเคค เคธ्เคฅाเคจों เคी เคเคฒเคตाเคฏु 'เคธเคฎเคाเคฐी' (Moderate) เคนोเคคी เคนै, เคฏाเคจी เคตเคนां เคจ เคคो เคฌเคนुเคค เค เคงिเค เคเคฐ्เคฎी เคนोเคคी เคนै เคเคฐ เคจ เคนी เคฌเคนुเคค เค เคงिเค เค ंเคก।
(Places near the sea have a 'moderate' climate, meaning they experience neither extreme heat nor extreme cold.)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: 'เค्เคฐीเคจเคนाเคเคธ เคช्เคฐเคญाเคต' เค्เคฏा เคนै? (What is the Greenhouse Effect?)
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคฌ เคाเคฐ्เคฌเคจ เคกाเคเคเค्เคธाเคเคก เคैเคธी เคैเคธें เคธूเคฐเค เคी เคเคฐ्เคฎी เคो เคธोเค เคฒेเคคी เคนैं เคเคฐ เคเคธे เค ंเคคเคฐिเค्เคท เคฎें เคตाเคชเคธ เคจเคนीं เคाเคจे เคฆेเคคीं, เคคो เคเคธเคธे เคชृเคฅ्เคตी เคเคฐ्เคฎ เคนो เคाเคคी เคนै। เคเคธे เค्เคฐीเคจเคนाเคเคธ เคช्เคฐเคญाเคต เคเคนเคคे เคนैं।
(When gases like CO2 trap the sun's heat and prevent it from escaping into space, it warms the Earth. This is called the Greenhouse Effect.)
เคญाเค 3: เคฆीเคฐ्เค เคเคค्เคคเคฐीเคฏ เคช्เคฐเคถ्เคจ (3 Long Questions)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคญाเคฐเคค เคी เคเคฒเคตाเคฏु เคो เคช्เคฐเคญाเคตिเคค เคเคฐเคจे เคตाเคฒे เคाเคฐเคों เคा เคตเคฐ्เคฃเคจ เคเคฐें। (Describe the factors affecting India's climate.)
เคเคค्เคคเคฐ: เคญाเคฐเคค เคी เคเคฒเคตाเคฏु เคเค เคाเคฐเคों เคธे เคช्เคฐเคญाเคตिเคค เคนोเคคी เคนै:
- เค เค्เคทांเคถ (Latitude): เคเคฐ्เค เคฐेเคा เคญाเคฐเคค เคे เคฌीเค เคธे เคुเคเคฐเคคी เคนै, เคिเคธเคธे เคฆเค्เคทिเคฃ เคญाเคฐเคค เคเคท्เคฃเคเคिเคฌंเคงीเคฏ เคฐเคนเคคा เคนै।
- เคนिเคฎाเคฒเคฏ (The Himalayas): เคฏเคน เคฎเคง्เคฏ เคเคถिเคฏा เคी เค ंเคกी เคนเคตाเคं เคो เคญाเคฐเคค เคฎें เคเคจे เคธे เคฐोเคเคคा เคนै เคเคฐ เคฎाเคจเคธूเคจ เคชเคตเคจों เคो เคฐोเคเคเคฐ เคตเคฐ्เคทा เคเคฐाเคคा เคนै।
- เคธเคฎुเคฆ्เคฐ เคธे เคฆूเคฐी (Distance from Sea): เคคเคीเคฏ เคเคฒाเคे เคฎเคง्เคฏเคฎ เคฐเคนเคคे เคนैं, เคเคฌเคि เค ंเคฆเคฐूเคจी เคเคฒाเคों เคฎें เค เคค्เคฏเคงिเค เคเคฐ्เคฎी เคเคฐ เค ंเคก เคนोเคคी เคนै।
- เคँเคाเค (Altitude): เคชเคนाเฅ เคँเคे เคนोเคจे เคे เคाเคฐเคฃ เคฎैเคฆाเคจी เคเคฒाเคों เคी เคคुเคฒเคจा เคฎें เค ंเคกे เคฐเคนเคคे เคนैं। (Factors affecting India’s climate include Latitude, the Himalayas which block cold winds, Distance from the Sea, and Altitude where higher places remain cooler than plains.)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคฎाเคจเคธूเคจ เคैเคธे เคฌเคจเคคा เคนै? เคเคธเคी เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคธเคฎเคाเคं। (How is Monsoon formed? Explain its process.)
เคเคค्เคคเคฐ: เคฎाเคจเคธूเคจ เคญूเคฎि เคเคฐ เคเคฒ เคे เคเคฐ्เคฎ เคเคฐ เค ंเคกा เคนोเคจे เคे เค ंเคคเคฐ เคธे เคฌเคจเคคा เคนै। เคเคฐ्เคฎिเคฏों เคฎें เคญाเคฐเคค เคा เคฎैเคฆाเคจी เคญाเค เคฌเคนुเคค เคเคฐ्เคฎ เคนो เคाเคคा เคนै, เคिเคธเคธे เคตเคนां 'เคจिเคฎ्เคจ เคฆाเคฌ' (Low Pressure) เคฌเคจเคคा เคนै। เคเคธเคे เคตिเคชเคฐीเคค, เคนिंเคฆ เคฎเคนाเคธाเคเคฐ เค ंเคกा เคนोเคจे เคे เคाเคฐเคฃ 'เคเค्เค เคฆाเคฌ' (High Pressure) เคชเคฐ เคนोเคคा เคนै। เคนเคตाเคं เคเค्เค เคฆाเคฌ เคธे เคจिเคฎ्เคจ เคฆाเคฌ เคी เคเคฐ เคเคฒเคคी เคนैं, เคिเคธเคธे เคจเคฎी เคญเคฐी เคธเคฎुเคฆ्เคฐी เคนเคตाเคं เคญाเคฐเคค เคी เคเคฐ เคเคคी เคนैं เคเคฐ เคฌाเคฐिเคถ เคเคฐเคคी เคนैं।
(Monsoon is formed due to the differential heating of land and water. In summer, low pressure develops over land and high pressure over the ocean. Winds blow from high to low pressure, bringing moist sea breezes to India, causing rain.)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคเคฒเคตाเคฏु เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ เคे เคชเคฐिเคฃाเคฎ เค्เคฏा เคนो เคธเคเคคे เคนैं? (What could be the consequences of climate change?)
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคฒเคตाเคฏु เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ เคे เคंเคญीเคฐ เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคนो เคธเคเคคे เคนैं:
- เค्เคฒेเคถिเคฏเคฐ เคชिเคเคฒเคจा: เคเคธเคธे เคธเคฎुเคฆ्เคฐ เคा เคเคฒเคธ्เคคเคฐ เคฌเฅेเคा เคเคฐ เคคเคीเคฏ เคถเคนเคฐ เคกूเคฌ เคธเคเคคे เคนैं।
- เคฎौเคธเคฎ เคฎें เคฌเคฆเคฒाเคต: เคฌाเฅ, เคธूเคा เคเคฐ เคเค्เคฐเคตाเคค เคैเคธी เคเคชเคฆाเคं เค เคงिเค เคฌाเคฐ เคเคंเคी।
- เคेเคคी เคชเคฐ เค เคธเคฐ: เคซเคธเคฒों เคे เคเค्เคฐ เคฌिเคเฅ เคाเคंเคे เคिเคธเคธे เคญूเคเคฎเคฐी เคा เคเคคเคฐा เคนो เคธเคเคคा เคนै।
- เคฌीเคฎाเคฐिเคฏाँ: เคฌเฅเคคा เคคाเคชเคฎाเคจ เคจเค เคฌीเคฎाเคฐिเคฏों เคเคฐ เคธ्เคตाเคธ्เคฅ्เคฏ เคธเคฎเคธ्เคฏाเคं เคो เคเคจ्เคฎ เคฆे เคธเคเคคा เคนै। (Climate change can lead to melting glaciers causing sea-level rise, frequent natural disasters like floods and droughts, disruption of agriculture, and an increase in health problems.)
